Projeya "Runakî" ya Hikûmeta Kurdistanê Salane 690 Hezar Ton Gazên Jehrîn Kêm Dike

Hikûmeta Herêma Kurdistanê radigihîne ku projeya wê ya elektrîkê ya bi navê "Runakî" her sal 690 hezar ton gazên jehrîn ji hewayê kêm dike. Ev pêşketin wekî yek ji giringtirîn destkeftiyên hawirdorparêziyê yên Herêmê tê hesibandin. Armanca projeyê ev e ku heta dawiya sala 2026an elektrîka 24 demjimêrî bigihîne her mal û saziyeke Herêma Kurdistanê.

Projeyek ji Çiriya Paşîna 2024an ve

Projeya Runakî meha Çiriya Paşîna 2024an ji aliyê Serokwezîr Mesrûr Barzanî ve hat destpêkirin. Armanca projeyê ew e ku girêdayîbûna Kurdistanê bi muwelideyên dîzelê re biqedîne. Bi salan muwelideyên dîzelê hewaya bajarên Kurdistanê qirêj kiriye.

Li gorî Wezareta Kehrebeyê, zêdetirî 2 milyon û 700 hezar welatî heta niha elektrîka 24 demjimêrî werdigirin. Ev hejmar nêzî ji sedî 40ê nifûsa Herêmê ye. Li parêzgehên Hewlêr, Dihok û Silêmaniyê piraniya welatiyan niha bi elektrîkeke bêpirsgirêk dijîn. Tê pêşbînîkirin ku parêzgeha Helebçeyê jî berî dawiya sala 2025an bi tevahî dê bikeve nav vê sîstemê.

Projeya Runakî çi ye?

Runakî peyveke Kurdî ye û wateya wê "ronahî" ye. Projeya bi vî navî di sala 2024an de ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hat destpêkirin. Armanca wê ew e ku dewlet elektrîka 24 demjimêrî bi awayekî domdar bigihîne hemû mal û karûbarên Herêmê. Berî vê projeyê, piraniya welatiyan mecbûr diman ku ji muwelideyên taxan yên dîzelê sûd werbigrin. Muwelide cîhazek e ku bi mazotê dixebite, lê hewayê qirêj dike û dengekî bilind derdixe. Runakî van muwelideyan yek bi yek ji xebatê radike.

Zêdetirî 2.5 hezar muwelide hatine girtin

Yek ji giringtirîn beşên projeyê, girtina muwelideyên taxan e. Bi salan van muwelideyan taxên Kurdistanê bi deng û qirêjiyê tije kirine. Heta niha li seranserê Herêmê zêdetirî 2 hezar û 517 muwelide hatine girtin.

Parêzgarê Hewlêrê Omêd Xoşnaw diyar dike ku li parêzgeha Hewlêrê bi tenê 1 hezar û 400 muwelide heta niha hatine girtin. Xoşnaw dibêje: "Di nav du mehên pêş de em ê 200 muwelideyên din jî ji xebatê rakin."

Li Hewlêrê tevahiya taxên hundirîn heta Rêya 150 Metreyî bi tevahî ketine nav projeya Runakî. Her wiha navçeyên Binaslawa, Daratû, Kesnezan, Şawes û Pîrzîn jî ketine nav vê sîstemê. Hikûmeta Herêmê plan dike ku heta dawiya 2026an zêdetirî 7 hezar muwelideyên din jî bên girtin.

Hewa paqijtir, bajar bêdengtir

Berpirsên Hikûmetê tekez dikin ku sûdên hawirdorî yên projeyê ji kêmkirina 690 hezar ton gazên jehrîn wêdetir in. Qirêjiya dengê li bajaran bi awayekî berbiçav kêm bûye. Welatî diyar dikin ku qalîteya hewa û rihetiya jiyana rojane baştir bûye.

Hikûmeta Herêma Kurdistanê ev reforma elektrîkê bi stratejiyeke berfireh a hawirdorparêziyê re girê daye. Di nav vê stratejiyê de girtina palgehên petrolê yên li nav bajaran, avakirina bi dehan parkên nû û destpêkirina Projeya Kembera Kesk a Hewlêrê cih digirin. Kembera Kesk xelekeke 78 kîlometreyî ya nebatan li dora paytextê ye. Ev kember nêzî 66 hezar û 115 donim axê digire.

Veguherîneke stratejîk

Encumena Wezîran a Herêma Kurdistanê 14ê Gulana 2025an bi yekdengî proje pejirand. Ji bilî bandora hawirdorî, bi vê projeyê reforma bazara elektrîkê jî pêk hatiye. Tarîfên nû ji bo parastina malbatên kêmdahat hatine danîn. Her wiha ev tarîf welatiyan teşwîq dikin ku elektrîkê bi awayekî berpirsiyar bi kar bînin.

Hikûmetê beriya vê ragihandibû ku meha Gulanê welatiyan di bin sîstema nû ya bihayan de fatûreyên elektrîkê yên herî kêm yên dîrokê dane. Heta dawiya sala 2026an, Hikûmeta Herêma Kurdistanê hêvî dike ku hemû parêzgehên Herêmê bi elektrîka dewletê ya 24 demjimêrî bên xwedîkirin. Berpirs vê veguhertinê wekî yek ji mezintirîn projeyên karûbarên giştî yên dîroka Iraqê bi nav dikin.