İngiltere, Diego Garcia'nın İran Savaşında Hayati Önem Taşımasıyla Cha

İngiltere, Başkan Trump'ın anlaşmayı "BÜYÜK BİR APTALLIKTIR" olarak nitelendirmesinin ardından süregelen muhalefetle, Chagos Adaları'nı Mauritius'a devretme planını fiilen dondurdu. Karar, Chagos takımadasının mücevheri olan Diego Garcia askeri üssünün süregelen İran savaşında stratejik açıdan vazgeçilmez olduğunu kanıtladığı bir dönemde geldi. Üs, 4.000 kilometreden fazla uzaklıktaki İran hedeflerine yönelik Amerikan bombardıman uçağı saldırıları için fırlatma rampası olarak hizmet ediyor.

İngiliz hükümetinin 11 Nisan'da devri onaylayacak yasanın, hükümetin yasama gündemini belirleyen 13 Mayıs'taki Kral'ın Konuşması'ndan çıkarıldığını kabul etti. Hükümet sözcüsü, "Anlaşmanın üssün uzun vadeli geleceğini korumak için en iyi yol olduğuna inanmaya devam ediyoruz" dedi, ancak "Her zaman ancak ABD desteği varsa anlaşmayla ilerleyeceğimizi söyledik" diye ekledi.

Eski İngiliz Dışişleri Bakanlığı bürokratı Simon McDonald, BBC Radio'ya Trump'ın düşmanlığının anlaşmayı "şimdilik derin dondurucuya koymaya zorladığını" söyledi. "ABD başkanı açıkça düşman olduğunda, hükümet yeniden düşünmek zorunda."

Sömürge suçundan stratejik zorunluluğa

Diego Garcia'nın hikayesi, modern İngiliz sömürge tarihinin en utanç verici bölümlerinden biridir. 1960'larda İngiltere ve ABD, atol üzerinde gizlice bir askeri tesis inşa etmeyi kararlaştırdı. Yolu açmak için İngiltere, 1965'te Chagos Takımadalarını Mauritius'tan ayırarak İngiliz Hint Okyanusu Toprakları'nı, İngiltere'nin kurduğu son sömürgeyi oluşturdu ve ardından adaların kalıcı nüfusu olmadığını yanlış biçimde iddia etti.

1968 ile 1973 arasında yaklaşık 1.000-2.000 kişilik tüm Chagos nüfusu sistematik olarak yerinden edildi. Yerinden etme taktikleri arasında erzak kısıtlaması, geri dönen sakinlerin geri dönmesine izin verilmemesi ve evcil hayvanlarının öldürülmesi emri verilmesi yer aldı. Yerinden edilen Chagoslular Mauritius ve Seyşeller'e atıldı ve birçoğu yoksulluk içinde yaşadı. 1965 tarihli bir İngiliz Dışişleri Bakanlığı notu açıkça şöyle yazıyordu: "Amaç, hiçbirinin kalıcı sakin olarak kabul edilmemesidir."

2019'da Uluslararası Adalet Divanı, Chagos'un Mauritius'tan ayrılmasının "ilgili halkın özgür ve gerçek iradesine dayanmadığını" ve İngiltere'nin süregelen yönetiminin "hukuka aykırı bir eylem oluşturduğunu" tespit etti. BM Genel Kurulu 116'ya karşı 6 oyla İngiltere'nin çekilmesini talep etti. İngiltere her iki kararı da görmezden geldi.

Başbakan Keir Starmer, Ekim 2024'te egemenliği Mauritius'a devretme ve Diego Garcia'yı en az 99 yıl boyunca yılda 101 milyon sterlin karşılığında geri kiralama anlaşmasını duyurdu. Antlaşma 22 Mayıs 2025'te imzalandı. Ancak Trump'ın muhalefeti, İran konusundaki daha geniş ABD-İngiltere gerilimleriyle iç içe geçerek (Starmer başlangıçta İran saldırıları için Amerikan uçaklarının İngiliz hava üslerini kullanmasını engelledi) anlaşmanın ivmesini yok etti.

Diego Garcia'nın İran savaşındaki rolü

Üssün stratejik değeri hiç bu kadar net olmamıştı. Yaklaşık 2.500 çoğunlukla Amerikan personeline ev sahipliği yapan Diego Garcia, B-2 hayalet bombardıman uçaklarını barındıracak uzunlukta bir piste ve nükleer denizaltılar için derin doğal bir limana sahip. Sürekli olarak B-52 ve B-1 stratejik bombardıman uçaklarına ev sahipliği yapıyor ve kısa sürede bir komple deniz piyade tugayını destekleyecek donanımlı gemilere sahip.

İran savaşı sırasında Diego Garcia, Amerikan bombardıman uçağı saldırıları için fırlatma platformu olarak hizmet etti. Starmer, Diego Garcia'dan İran'ın füze mevzilerine saldırılara izin verdi, ancak diğer hedeflere vermedi. Üssün önemi 21 Mart 2026'da dramatik biçimde vurgulandı; İran, yaklaşık 4.000 kilometre uzaklıktaki Diego Garcia'ya iki orta menzilli balistik füze fırlattı, bu İran'ın daha önce kabul edilen füze menzilinin iki katıydı. İkisi de üsse isabet etmedi: biri uçuş ortasında başarısız oldu, diğerini bir ABD savaş gemisi önledi. Ancak saldırı, daha önce bilinmeyen İran yeteneğini ortaya çıkardı.

Bugün tahminen 10.000 yerinden edilmiş Chagoslu ve torunları İngiltere, Mauritius ve Seyşeller'de yaşıyor. Şubat 2026'da dört Chagoslu, yerleşimi yeniden kurmak için hükümet izni olmadan Île du Coin'a çıktı; yarım yüzyıllık sürgüne karşı küçük bir meydan okuma eylemi. Mauritius anlaşması dış adalarda yeniden yerleşime izin veriyor ancak Diego Garcia'yı tamamen kapsam dışı bırakıyor.

Chagoslular, büyük güç politikası ile kendi geri dönüş hakları arasında sıkışmış durumda. Her yeni çatışmayla Diego Garcia'nın askeri öneminin artmasıyla bu durum giderek daha çözümsüz hale geliyor.