DNA ی نیۆلیتیکی پێش سفال لە کوردستان دوو شەپۆلی کۆچ ئاشکرا دەکات کە شێوەی ئەناتۆلیایان داوە

٦. DNA ی نیۆلیتیکی پێش سفال لە کوردستان دوو شەپۆلی کۆچ ئاشکرا دەکات کە شێوەی ئەناتۆلیایان داوە

لێکۆڵینەوەی دیاری ٢٠٢٢ لە Science لە لایەن Iosif Lazaridis و هاوکارانیەوە، کە بەشێک بوو لە پڕۆژەی گەورەی "کەوانی باشوور" کە ٧٢٧ جینۆمی کۆنی نوێی لەخۆگرتبوو، یەکەم DNA ی کۆنی لە نیۆلیتیکی پێش سفالی میزۆپۆتامیا بەرهەم هێنا، لەوانە نموونە لە دوو شوێن لە هەرێمی کوردستانی عێراق: بێستانسوور لەسەر دەشتی شارەزووری نزیکی سلێمانی و بەشی Zawi Chemi ی ئەشکەوتی شانەدەر لە نزیکی هەولێر.

دۆزینەوەی ناوەندیی لێکۆڵینەوەکە، دوو شەپۆلی جیاوازی کۆچ لە هیلالی حەسار بۆ ئەناتۆلیا، کوردستان لە خاڵی سەرچاوەی هەردوو شەپۆلدا دادەنێت. وەک Lazaridis ڕوونی کردەوە: "ئەمە پیشان دەدات کە لانیکەم دوو بڵاوبوونەوەی جیاوازی جوتیاران بۆ ئەناتۆلیا هەبووە: یەکێکیان پێش داهێنانی سفال، بە دانیشتوانی تەنها ڕەچەڵەکی میزۆپۆتامییان هەبوو، و یەکێکیان دواتر، کە ئەوانە هەم ڕەچەڵەکی میزۆپۆتامی و هەم شامییان هەبوو."

کوردستان وەک بنکەیەکی هاوتایی جوتیارکردن

پێکهاتەی ڕەچەڵەکی "نیۆلیتیکی زاگرۆس" نوێنەرایەتیی دانیشتوانێک دەکات کە لە ڕووی جینەتیکییەوە جیاواز بوون لە جوتیارانی نیۆلیتیکی ئەناتۆلیا و نزیکەی ٤٦ هەزار تا ٧٧ هەزار ساڵ لەمەوپێش جیابوونەتەوە. پڕۆفیسۆر Joachim Burger (زانکۆی Mainz) پێشنیاری وازهێنان لە بیرۆکەی ناوەندێکی تاک بۆ نیۆلیتیک کرد و لەبری ئەوە "ناوچەی بنکەیی نیۆلیتیکی فیدراڵ"ی پێشنیار کرد کە زاگرۆسی تێدایە، کە زۆربەی کوردستان دەگرێتەوە، وەک هاوبەشێکی هاوتایی لەگەڵ شام و ئەناتۆلیا لە داهێنانی جوتیارکردندا.

مۆدێلی جینەتیکی دانیشتوانی کوردی ئەمڕۆ نیشان دەدات کە دەکرێت وەک تێکەڵەیەکی سێلایەنی داڕشتن: نزیکەی ٥١٪ ڕەچەڵەکی کالکۆلیتیکی زاگرۆسی، نزیکەی ١٥٪ ڕەچەڵەکی نیۆلیتیکی شامی، و نزیکەی ٣١٪ ڕەچەڵەکی دەشتایی هیندوئێرانی. پڕۆفیسۆر Martin Richards (زانکۆی Huddersfield) گوتی: "کوردستان لە ڕووی شوێنەوارناسییەوە یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین ناوچەکانی جیهان... زۆر ئەگەرە ئەو شوێنە بووبێت کە مرۆڤەکان بۆ یەکەم جار دەستیان بە جوتیارکردن کرد، نزیکەی دوازدە هەزار ساڵ لەمەوپێش."