ئەشکەوتی شانەدەر دۆزینەوەی نوێی نیاندرتاڵی بەرهەم دەهێنێت لە کاتێکدا پلانی مۆزەخانە پێشدەکەوێت
٤. ئەشکەوتی شانەدەر دۆزینەوەی نوێی نیاندرتاڵی بەرهەم دەهێنێت لە کاتێکدا پلانی مۆزەخانە پێشدەکەوێت
تیمی زانکۆی Cambridge بە سەرکردایەتیی Graeme Barker و Emma Pomeroy لە ٢٠١٥ ەوە لە ئەشکەوتی شانەدەر (ئەشکەوتا شانەدەرێ) هەڵدەکۆڵن و دۆزینەوەکانیان تێگەیشتن لە هزری نیاندرتاڵیان گۆڕیوە. وەرزی ٢٠٢٤ سەرنجی خستبووە سەر نیشتگەکانی ئەو سەردەمە گرنگەی کە نیاندرتاڵەکان ونبوون (نزیکەی ٤٠ هەزار ساڵ لەمەوپێش) و Homo sapiens هات.
ئەستێرەی سەرەکیی پڕۆژەکە هێشتا Shanidar Z ە، مێینەیەکی نیاندرتاڵی نزیکەی ٧٥ هەزار ساڵ تەمەن، یەکەم ئێسکی نیاندرتاڵی بە تەواوی پێکەوە پارچە لە ٢٥ ساڵدا. لە ٢٠١٦ وەک پارسوویەکی دەرکەوتوو دۆزرایەوە و تا ٢٠١٩ بە تەواوی دەرکرا. کاسەسەری شکاوەکەی لە ماوەی نۆ مانگدا لە Cambridge لە زیاتر لە ٢٠٠ پارچەوە دووبارە پێکەوە نرایەوە. هونەرمەندانی هۆڵەندی Adrie و Alfons Kennis ماسوولکە و چەرم دروستکردن بۆ نوێکردنەوەی ڕوخسار کە لە ئایاری ٢٠٢٤ لەگەڵ دۆکیومێنتاری Netflix بەناوی Secrets of the Neanderthals ئاشکرا کرا. نزیکەی ١.٥ مەتر بەرزی بوو و دانی زۆر ساوراو بوون کە پیشان دەدا لە ناوەڕاستی ٤٠ تا ٥٠ ساڵان بووە.
بەڵگەی ناشتنی ئەنقەست بەهێزتر دەبێت
Shanidar Z دەستی چەپی لەژێر سەریدا بوو و بەردێکی تەختی لەدوای کاسەسەری دانرابوو، لە قووڵاییەکی شێوەی کەناڵدا کە شیکاری مایکرۆمۆرفۆلۆژی پشتڕاست کردبووی بە ئەنقەست بە دەست هەڵکەندرابوو. لە کۆمەڵێک پاشماوەی نیاندرتاڵ دایە کە لە نزیکی بەردێکی ستوونی دوو مەتری دانراون کە لەوانەیە وەک نیشانەی گۆڕ بەکار هاتبێت. جەستەکان بە هاوشێوەی لە سەردەمی جیاجیا دانراون، کە پیشان دەدات ئەشکەوتەکە وەک "شوێنی بیرەوەری" بۆ ناشتنی ئایینیی بەردەوام بەکار هاتبووە. Barker ئاماژەی کردووە کە "هەمووکەس Shanidar Z ی وەک دایکی کوردستان پێشوازی کردووە."
هاوتایی سەرنجڕاکێش دۆزینەوەی ٢٠٢٢ ی Ceren Kabukcu و هاوکاران (Antiquity) بوو: خواردنی سووتاوی ٧٠ هەزار ساڵ تەمەن تەنها یەک مەتر لە Shanidar Z، کۆنترین پاشماوەی ڕووەکی لێنراو لە ڕۆژئاوای ئاسیا. نیاندرتاڵەکان تۆوی گیای کێوی تێکەڵ بە باقلا کرد و تەکنیکی خیساندن و کوتان و هاڕینیان بەکارهێنا بۆ دروستکردنی خواردنێک کە لێکۆڵەرەکان وەک "هاوشێوەی نانی تەنک" وەسفیان کرد و کولتووری خواردنسازی پێشکەوتوویان نیشان دەدا.
پرۆژەی مۆزەخانەی حکومەتی هەرێم
حکومەتی هەرێمی کوردستان پلانی مۆزەخانەیەکی مۆدێڕن لە نزیکی ئەشکەوتی شانەدەر دانابوو، لەوانە مۆزەخانەیەکی تایبەتی شوێنەوارناسی و تەلەفریک بۆ سەردانکاران. Barker پشتگیری لە بوونە شوێنی میراتی جیهانیی یونسکۆ دەکات و دەڵێت: "کوردستان یەک شوێنی میراتی جیهانیی یونسکۆی هەیە، قەڵای هەولێر، ئەم شوێنە پتانسیالی ئەوەی هەیە ببێتە دووەمین."