ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ بەرگریکردن لە خۆی کاتی ئەمریکا پاشگەز دەبێت، بەڵام ئایا چوار وڵات دەتوانن بارەکە هەڵگرن؟
ئەڵمانیا و پۆڵەندا و فەڕەنسا و بەریتانیا وەک بنەمای ئەرشیتیکتوری نوێی بەرگری ئەوروپا دەردەکەون. ئایا دەتوانن جێگای دە ساڵان پاراستنی ئەمریکا بگرنەوە پرسیارێکی کراوەیە.
ئەوروپا ڕووبەڕووی گرنگترین ئاڵۆزیی بەرگرییە لەوەتەی جەنگی سارد. سەرچاوەکارگێڕی گشتیی ناتۆ Mark Rutte لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ ئاگاداری کرد "ڕووسیا لەوانەیە لەماوەی پێنج ساڵدا ئامادە بێت هێزی سەربازی دژی ناتۆ بەکاربهێنێت." بەرپرسانی ئەمریکی بە هاوتاکانی ئەوروپییان گوتن لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ پێویستە "بەرپرسیاری سەرەکیی بەرگری ئەوروپا تا ٢٠٢٧ لەعوهدە بگرن." و ستراتیژیی بەرگری نیشتمانیی ئەمریکای کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ بە ئاشکرا ئەوروپای لە ئەولەوییەت دەرکردووە و لەجیاتی ئەوە لەسەر چین و ئاسیا-پاسیفیک تمرکز کردووە.
لە ئەم بارودۆخەدا، شیکاری Foreign Affairs لەلایەن Ethan B. Kapstein ی Princeton و Jonathan Caverley ی IISS باس دەکات ئاسایشی ئەوروپا لە بروکسل بنیاد نانرێت، لەگەڵ دامەزراوەکانی کەمخۆ و تایبەتمەندیی بەرگریی سنووردار، بەڵکو لەلایەن چوار وڵاتی سەرەکی بە تاکەڕەوی: ئەڵمانیا و پۆڵەندا و فەڕەنسا و بەریتانیا. "ئاسایشی ئەوروپا لەسەریانە، و تەنها لەسەریان،" نووسەرەکان دەنووسن.
بۆچی بروکسل ناتوانێت بەرگریکردن بەڕێوەببات؟
یەکێتیی ئەوروپا بە بەرنامەی بلندپەروازانە و ڕیتۆریکی فراوان وەڵامی قەیرانەکەی داوەتەوە. ئابتکاری ReArm Europe ئامانجی ئەوەیە تا ٨٠٠ ملیارد یۆرۆ وەبەرهێنانی بەرگری لە ماوەی دە ساڵ بکۆکاتەوە. بەرنامەی Security Action for Europe (SAFE) ١٥٠ ملیارد یۆرۆ قەرزی پشتگیریکراو لەلایەن بروکسل پێشکەش دەکات. هەژدە وڵاتی ئەندام داواکاری فۆندیان کردووە.
بەڵام Kapstein و Caverley باس دەکەن ئەم هەوڵانە "کەندتر لەوەن هەڵسووکەوتی کاتبەندییەکانی پێشبینیکراو بۆ کشانەوەی ئەمریکا." یەکێتیی ئەوروپا تەنها ٤.٦ ملیارد یۆرۆ لە ساڵ بۆ لێکۆڵینەوە و کڕینی چەکی هاوئاهەنگ دەخەرجێت، نزیکەی ١ لەسەدی بودجەی بەرگریی هاوبەشی ئەندامەکان. بلۆکەکە "توانایی و تایبەتمەندی و مەرجداریی دیموکراسی"ی نییە بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارە بنچینەییەکانی بەرگری ئەوروپا.
پرۆژەی Future Combat Air System (FCAS)، بالیندەی شەڕی هاوبەشی فەڕەنسا و ئەڵمانیا و ئسپانیا، کێشەکە ڕوون دەکاتەوە. فەڕەنسا بالیندەیەکی سووک دەوێت کە لە کەشتیی هەڵگری بالیندە بڕوات و چەکی ئەتۆمی هەڵبگرێت. ئەڵمانیا پلاتفۆرمێکی قورسی سەروەریی ئاسمان دەوێت کە بتوانێت بەرگریی ڕووسیا بشکێنێت. پرۆژەکە، بەپێی وتارەکە، "بەگوماندا بەرەو ڕێکخستنەوەی ڕادیکاڵ دەچێت، ئەگەر نەبێت ڕووخان بە تەواوی."
ناتۆ چییە؟
ڕێکخراوی پەیمانی ئاتلانتیکی باکوور لە ساڵی ١٩٤٩ وەک هاوپەیمانیی بەرگریی کۆمەڵایەتی دامەزرا و ئێستا ٣٢ وڵاتی ئەندامی هەیە لە ئەمریکای باکوور و ئەوروپا. بنەمای سەرەکییەکەی بڕگەی ٥ە کە دەڵێت هێرشی چەکداری لەسەر یەک ئەندام وەک هێرشی لەسەر هەمووان حەساب دەکرێت. لەوەتەی دامەزرا، ئەمریکا ئەندامی سەربازی و دارایی سەرەکیی ناتۆ بووە، دینامیکێک کە دە ساڵان باسی دابەشکردنی باری هەڵستاندووە، پرسیاری ئەوەی ئایا هاوپەیمانانی ئەوروپیی تەواو بە ئاستی بەرگریی خۆیان دەخەرجن.
گۆڕانکاریی ئەڵمانیا ڕابەرایەتی دەکات
ژمارەکان چیرۆکێکی مەزن دەگێڕنەوە. ئەڵمانیا لەوەتەی ٢٠٢١ بودجەی بەرگرییەکەی دووبەرابەر کردووە، و گەیشتۆتە نزیکەی ١٠٧ ملیارد دۆلار لە ٢٠٢٥، و بووە چوارەمین خەرجکەری سەربازی جیهان. تا ٢٠٢٩، بەرلین پلانی هەیە نزیکەی ١٥٠ ملیارد یۆرۆ لە ساڵ خەرج بکات، کە خەرجکردنی بەرگریی ئەڵمانیا "نزیکەی ئابووری شەڕی تەواوی ڕووسیا" دەکات، بەپێی وتارەکە.
سەدارەخان Friedrich Merz بەڵێنی داوە "بەهێزترین سوپای عادیانەی ئەوروپا" بنیاد بنێت. ئەڵمانیا بەتەنها ٣٠ لەسەدی زیادبوونی خەرجی بەرگریی سەرتاسەری ئیتیحادی ئەوروپای هەڵگرتووە لەوەتەی داگیرکردنی تەواوی ڕووسیا بۆ ئوکرانیا لە ٢٠٢٢. پلانی کڕینی ٣٧٧ ملیارد یۆرۆ بەردەوامە، و بەرلین خەرجکردنی بەرگریی لە بریکی قەرزی دەستوورییەکەی دەرکردووە.
پۆڵەندا لە هەمان کاتدا بودجەی بەرگرییەکەی سێ برابەرکردووە و ١٤ لەسەدی زیادبوونی خەرجکردنی یەکێتیی ئەوروپایی هەڵگرتووە، و لەسەر سنووری ڕۆژهەڵاتی ناتۆ دانیشتووە، شوێنی کە پێویستی دەبێت "هێزی بەهێزی سەرپۆشکاری بۆ بەرەنگاری یەکەمین هێرشی ڕووسیا" دابین بکات. فەڕەنسا و بەریتانیا، وەک تاکە وڵاتانی ئەتۆمیی ئەوروپا، ڕۆڵی نابەدیل دەگێڕن. لە ئازاری ٢٠٢٦، سەرۆک Macron دەرگای کردەوە بۆ ئەوەی هاوبەشە ئەوروپییەکان بالیندەی فەڕەنسی لە ئەرکی ئەتۆمی میوانداری بکەن، و بازدەری ئەتۆمیی فەڕەنسا بەرەو قووڵایی ئەوروپا درێژکردەوە.
ئامانجی ٥ لەسەد و ڕێگای پێشەوە
لە کۆبوونەوەی لاهەی لە حوزەیرانی ٢٠٢٥، هاوپەیمانانی ناتۆ پابەند بوون بە خەرجکردنی ٥ لەسەدی GDP لەسەر بەرگری تا ٢٠٣٥، بازێکی گەورە لە ئامانجی ٢ لەسەدی پێشوو کە زۆرینەی ئەندامان تێیدا کێشەیان هەبوو. ئسپانیا تاکە هاوپەیمان بوو ئیمزای نەکرد و Trump هەڕەشەی کرد لە هاوپەیمانییەکەی دەرکاتی بکات.
پابەندبوونەکە هەرئێستاوە ئابوورییە ئەوروپییەکان شێوەی دەگۆڕێت. بەڵگەنامەی IMF لە ئازاری ٢٠٢٦ پێشبینی دەکات زیادبوونی بەردەوامی بەرگری بەم ئاستە لە کورت ماوەدا GDP بەرز دەکاتەوە بەڵام ئاڵوگۆڕی دارایی سەخت پێویست دەکات. Goldman Sachs پێشبینی دەکات پیشەسازیی بەرگری ئەوروپا لەوانەیە تا ٢٠٣٠ داهاتەکەی دووبەرابەر بکات.
بەڵام ئاڵۆزییەکە تەنها دارایی نییە. وەک شیکاری Breaking Defense لە ئازاری ٢٠٢٦ تێبینی کرد، ئەوروپا پێویستە لە هەمان کاتدا چەک دروست بکات، هێز ڕاهێنان بکات، و دۆکترین بۆ بارودۆخی هەڕەشەیەک بگەشەپێبدات کە لەوانەیە لەماوەی ساڵاندا ڕوو بدات. بالیندەی شەڕی ڕووسیا لەسەر ئیستۆنیا فڕیون. هاکەرەکان لە وزەخانەی پۆڵەندا دایان. درۆنی ڕووسی ئاسمانی پۆڵەندایان تێپەڕاندووە. سەرۆکی کۆمسیۆنی یەکێتیی ئەوروپا Ursula von der Leyen ئەم ڕووداوانەی ناوناو بە "کارەزاری ئاگاهانە و ئامانجدار لە ناوچەی خێوەت دژی ئەوروپا."
پرسیارەکە ئەوەیە ئایا چوار پایتەختی نیشتمانی دەتوانن بە ئاستێکی تەواو هاوئاهەنگ بن کە نەبوونی ستروکتوری فەرماندەیی یەکگرتوو قەرەبوو بکەنەوە، و ئایا دەتوانن ئەمە بکەن پێش ئەوەی پەنجەرەکە دابخرێت.