دانوستانی ئەمریکا و ئێران لە ئیسلام‌ئاباد دەچنە قۆناغی ئاڵوگۆڕی نووسرا

بەرزترین ئاستی گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لە دوای شۆڕشی 1979ـەوە، لە گفتوگۆی گشتییەوە گۆڕا بۆ ئاڵوگۆڕی پێشنیاری نووسراو لە ئیسلام ئاباد Islamabad ی پایتەختی پاکستان.

گفتوگۆکان

لە 11-12ی نیسان، لە هۆتێل سێرینا Serena ی ئیسلام ئاباد، یەکەم دانوستانی ڕووبەڕووی ئەمریکا و ئێران لە ماوەی 47 ساڵدا بەڕێوەچوو. شاندی ئەمریکا لەلایەن جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس JD Vance، نێردەی تایبەت ستیڤ ویتکۆف Steve Witkoff، و جارید کۆشنەر Jared Kushnerـەوە سەرۆکایەتی دەکرا. ئێران شاندێکی 71 ئەندامی ناردبوو بە سەرۆکایەتی سەرۆکی پەرلەمان محەمەد باقر قالیباف Mohammad Bagher Ghalibaf و وەزیری دەرەوە عەباس عێراقچی Abbas Araghchi. سەرۆکوەزیرانی پاکستان شەهباز شەریف Shahbaz Sharif و فەرماندەی سوپا ژەنەڕاڵ عاسیم مونیر General Asim Munir وەک ناوبژیوان کاریان دەکرد.

بەپێی ئاژانسی هەواڵی تەسنیم Tasnim ی ئێران، گفتوگۆکان لە بابەتە گشتییەکانەوە بەرەو دانوستانی تەکنیکی و ورد ڕۆیشتوون، و هەردوولا ڕەشنووسی نووسراویان ئاڵوگۆڕ کردووە کە تێیدا هەڵوێستەکان و شوێنە ئەگەرییەکانی سازش دیاری کراون. لیژنەی پسپۆڕ لەسەر بابەتە ئابووری، سەربەری، یاسایی و ئەتۆمییەکان پێکهێنراون.

کۆبوونەوەکان زیاتر لە 14 کاتژمێریان خایاند و تاوەکو بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە بەردەوام بوون. شێوازی گفتوگۆکان لە "گفتوگۆی ناڕاستەوخۆ" (ژووری جیاواز و ناوبژیوانی پاکستانی) گۆڕا بۆ دانوستانی ڕاستەوخۆی ڕووبەڕوو. هیچ ڕێککەوتنێکی کۆتایی بەدەست نەهات؛ هەردوولا پشتڕاستیان کردەوە کە گفتوگۆکان بەردەوام دەبن. ئاگربەستی دوو هەفتەیی لە 22ی نیسان کۆتایی دێت، کە وادەیەکی یەکلاکەرەوەیە.

بۆچی پاکستان؟

پاکستان پێگەیەکی بێوێنەی هەیە. 560 میل سنووری لەگەڵ ئێران هەیە. ئێران یەکەم وڵات بوو کە لە ساڵی 1947 دانی بە پاکستاندا نا. پاکستان زیاتر لە 20 ملیۆن موسڵمانی شیعەی تێدایە. هەروەها پەیوەندییە نزیکەکانی پاکستان لەگەڵ چین فشارێکی ناڕاستەوخۆ دەخاتە سەر ئێران. وڵاتانی کەنداو بە لایەنگر دەبینران. سویسرا پێشنیار کرا بەڵام لەلایەن ئێرانەوە ڕەتکرایەوە.

ڕۆڵی ناوبژیوانی پاکستان بە ڕۆڵی ئەو وڵاتە لە ڕێکخستنی سەردانە نهێنییەکەی کیسینجەر Kissinger بۆ پەکین لە ساڵی 1971 بەراورد دەکرێت؛ وڵاتێکی بچووک کە پەیوەندی نێوان دوو زلهێز ئاسان دەکات کە نایانەوێت ڕاستەوخۆ قسە بکەن.

هێڵە سوورەکانی ئێران

داواکارییە نەکشاوەکانی ئێران بریتین لە: سەروەری تەواو بەسەر گەرووی هورمز، پێدانی قەرەبووی جەنگ، ئازادکردنی بێ مەرجی سەرمایە بەستووەکان (~7 ملیار دۆلار)، و ئاگربەستی هەمیشەیی لە سەرانسەری ڕۆژئاوای ئاسیا. بابەتی هورمز وەک جێناکۆکترین خاڵ ماوەتەوە.

تێبینی لەسەر تەسنیم Tasnim: ئاژانسی هەواڵی تەسنیم دەزگایەکی نیمچە فەرمییە و سەر بە سوپای پاسدارانە (IRGC) و لە ساڵی 2023 لەلایەن یەکێتی ئەوروپاوە سزادراوە. ڕاپۆرتەکانی گوزارشت لە هەڵوێستی دانوستانی ئێران دەکەن و نابێت وەک ڕۆژنامەگەری سەربەخۆ مامەڵەی لەگەڵ بکرێت.