عێراق نیزار ئامێدی بە سەرۆکی نوێی وڵات هەڵدەبژێرێت لەدوای مانگان بەستە

پەرلەمانی عێراق نزار ئامێدی Nizar Amedi، کاندیدی یەکێتی نیشتمانی کوردستان PUK لە دهۆک Duhok، وەک شەشەمین سەرۆککۆماری وڵات هەڵدەبژێرێت، بەڵام دانیشتنەکە لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستان KDP و کوتلە سەرەکییەکانی شیعەوە بایکۆت دەکرێت، کە ئەمەش پرسیار لەسەر شەرعییەتی سەرۆکە نوێیەکە دروست دەکات.

دەنگدانەکە

لە ڕۆژی شەممە، 11ی نیسانی 2026، پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵبژاردنی سەرۆککۆمار کۆدەبێتەوە. لە خولی یەکەمدا، 16 کاندید کێبڕکێیان کرد. ئامێدی Amedi 208 دەنگی بەدەستهێنا بەڵام نەگەیشتە زۆرینەی پێویستی دوو لەسەر سێ (220 دەنگ). لە خولی دووەمدا، بە 227 دەنگ بە زۆرینەی سادە سەرکەوتنی بەدەستهێنا. ڕکابەرەکەی، موسەننا ئەمین نادیر Musanna Amin Nadir، تەنها 15 دەنگی هێنا. لە کۆی 329 پەرلەمانتار، تەنها 223 کەس ئامادە دەبن؛ پارتی KDP (26 کورسی)، هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا State of Law (29 کورسی)، و بزووتنەوەی سەروەری یاسا Rule of Law بایکۆتی دانیشتنەکەیان کرد.

نزار ئامێدی Nizar Amedi کێیە؟

ئامێدی Amedi لە ساڵی 1968 لە پارێزگای دهۆک Duhok لەدایکبووە، ئەندامی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە (PUK). وەک وەزیری ژینگە (2022-2024) کاری کردووە و سەرۆکایەتی نووسینگەی سەرۆکایەتی کۆماری کردووە لە سەردەمی سێ سەرۆککۆماری یەک لە دوای یەک: فوئاد مەعسوم Fuad Masum، بەرهەم ساڵح Barham Salih، و عەبدوللەتیف ڕەشید Abdul Latif Rashid. هەروەها بەڕێوەبەری مەکتەبی بەغدای یەکێتی PUK بووە.

بۆچی سەرۆکایەتی کۆمار بۆ کورد دەبێت؟

ئەمە یەکێکە لەو لایەنانەی سیاسەتی عێراق کە زۆرترین تێگەیشتنی هەڵەی بۆ دەکرێت. زۆر کەس وا دەزانن لە دەستووردا نووسراوە. نەخێر، وا نییە. دەستووری عێراق لە ڕاستیدا دژایەتی تائیفیەت دەکات.

سیستەمی پشکپشکێنە (بەشکاری)

دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەدام حسێن لە ساڵی 2003 لەلایەن ئەمریکاوە، کۆمەڵگەی هەمەجۆری عێراق پێویستی بە ڕێککەوتنێکی دابەشکردنی دەسەڵات هەبوو. ئەو سیستەمەی سەریهەڵدا، کە پێی دەوترێت "بەشکاری تائیفی" (al-muhasasa al-taifiya)، پۆستە باڵاکان بەسەر نەتەوە و مەزهەبەکاندا دابەش دەکات:

سەرۆککۆمار ← کورد
سەرۆکوەزیران (بەهێزترین پۆست) ← عەرەبی شیعە
سەرۆکی پەرلەمان ← عەرەبی سوننە

ئەم سیستەمە لە کۆنفرانسەکانی ئۆپۆزسیۆنی تاراوگە لە لەندەن پێش ساڵی 2003 داڕێژرا و کاتێک پۆڵ برێمەر Paul Bremer ئەنجومەنی حوکمی لە 25 ئەندام لەسەر بنەمای نەتەوەیی و مەزهەبی دروستکرد، بوو بە دامەزراوەیی.

بۆچی هەمیشە یەکێتی PUK؟

هەموو سەرۆککۆمارەکانی عێراق لە ساڵی 2005ـەوە سەر بە یەکێتی بوون: جەلال تاڵەبانی Jalal Talabani (2005-2014)، فوئاد مەعسوم Fuad Masum (2014-2018)، بەرهەم ساڵح Barham Salih (2018-2022)، عەبدوللەتیف ڕەشید Abdul Latif Rashid (2022-2026)، و ئێستا نزار ئامێدی Nizar Amedi. ئەمە بەهۆی ڕێککەوتنێکی ناڕاستەوخۆ بووە: پارتی KDP سەرۆکایەتی هەرێم و سەرۆکایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەڕێوە دەبات، بۆیە پۆستی سەرۆکایەتی کۆمار لە بەغدا کە زیاتر تەشریفاتییە، وەک قەرەبوو بۆ یەکێتی PUK دەبێت.

ئەمجارە چی گۆڕا؟

بۆ یەکەمجار، پارتی KDP بە جدی تەحەدای قۆرخکاری یەکێتی PUK دەکات بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کۆمار. پارتی دەڵێت پۆستەکە هی "هەموو کوردە، نەک یەک حزب" و وەزیری دەرەوە فوئاد حوسێن Fuad Hussein کاندید کرد. یەکێتی پێداگری لەسەر مافە مێژووییەکەی خۆی کردەوە. پارتی دانیشتنەکەی 11ی نیسانی بایکۆت کرد.

هەنگاوی داهاتوو چییە؟

ئامێدی Amedi 15 ڕۆژ کاتی لەبەردەمە بۆ ڕاسپاردنی کاندیدی چوارچێوەی هەماهەنگی بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران. ئەگەر ئەو کاندیدە نوری مالیکی Nouri al-Maliki بێت، کە ئەمریکا بە توندی دژایەتی دەکات، عێراق ڕووبەڕووی قەیرانێکی درێژخایەنی دیکە دەبێتەوە.