داوی خاک بە گەڕانەوەی مسۆگەرکردن: بۆچی پلانی ئاشتی Trump بۆ ئۆکراینا ناتوانێت جەنگەکە کۆتایی پێبهێنێت

لێکۆڵەرانی RAND دەڵێن ئەوەی خاکی دۆنباس بدرێت بە ئۆکراینا لە بەرامبەر بەڵێنی ئاسایشی ڕۆژئاوادا، تێنەگەیشتنە لە پێداویستیی ڕاستەقینەی هەردوو لایەنە، و چوارچێوەیەکی تەواو جیاواز پێشنیار دەکەن.

جەنگی ئۆکراینا زیاتر لە چوار ساڵە بەردەوامە. دانوستانی ئاشتی جارەجار وەستاوە، کۆتا جار کاتێک سەرنجی واشنتن گەڕایەوە بۆ ئێران. بەڵام لە شیکارییەکی تیژدا لە Foreign Affairs، Samuel Charap لە RAND Corporation و Jennifer Kavanagh لە Defense Priorities دەڵێن کە دانوستانەکان پێش جەنگی ئێرانیش شکستیان هێنابوو، چونکە بەسەر فۆرمولێکی بنەڕەتی هەڵەدا نراون.

حکوومەتی Trump دانوستانەکانی لەسەر سەودایەکی ئاسان ڕێکخستووە: ئۆکراینا ئەو بەشانەی دۆنباس کە هێشتا لەژێر دەستیدایە بداتە ڕووسیا لە بەرامبەر پابەندبوونەکانی ئاسایشی ئەمریکا و ئەوروپا. جێگری سەرۆک JD Vance لۆژیکەکەی بە ئاشکرایی ڕوونکردەوە: "ڕووسەکان پارچەی دیاریکراوی خاکیان دەوێت... ئەوە ڕاستی ناوەکی دانوستانەکەیە." بەڵام Charap و Kavanagh دەڵێن ئەمە کێشمەکێشەیەکی ئاڵۆزی ژیۆپۆلیتیکی وا دەبینێت وەک ئاڵوگۆڕی خانوو، و لە هەردوو لایەنەوە شکست دەهێنێت.

بۆچی خاک بە تەنها ڕووسیا ڕازی ناکات

نیگەرانیی بنەڕەتیی ئاسایشی ڕووسیا زۆر لە کۆنترۆڵکردنی پارچە خاکی دیاریکراوی ئۆکراینا تێدەپەڕێت. مۆسکۆ دەترسێت کە ئۆکراینا ببێتە بنکەیەکی پێشکەوتوو بۆ ناتۆ، هێزی سەربازی ڕۆژئاوا لەخۆی بگرێت، چەکی پێشکەوتووی بێسنوور بەدەستبهێنێت، یان ببێتە ئەندامی هاوپەیمانی ئاسایشی ڕۆژئاوا. داگیرکردنی هەموو دۆنباس هیچ لەم نیگەرانییانە چارەسەر ناکات.

دۆنباس چییە؟

دۆنباس (دۆنێتسک و لوهانسک) ناوچەیەکی پیشەسازییە لە ڕۆژهەڵاتی ئۆکراینا کە لە ساڵی ٢٠١٤ ەوە بەشێکی لە لایەن هێزە پشتیوانیکراوەکانی ڕووسیاوە داگیرکراوە. ڕووسیا لەو ساڵەدا جەنگی نیابەتیی لە هەردوو پارێزگادا دەستیپێکرد، دوای داگیرکردنی کریمیا. پێش داگیرکردنی تەواوی ٢٠٢٢، کێشمەکێشەیەکی کەمتوندی پێشتر نزیکەی ١٤,٠٠٠ کەسی کوشتبوو. ئێستا ڕووسیا زۆرینەی ناوچەکەی داگیرکردووە بەڵام نا هەموویی. ئەو ناوچانەی ئۆکراینا هێشتا لەژێر دەستیدایە بارەگا بەهێزەکانی لەخۆدەگرێت کە دەشتەکانی پشتەوەیان دەپارێزن.

نەخشەی مەیدانی جەنگ گرنگترە لەوەی کە وا دەردەکەوێت. بارەگا بەهێزەکانی ئۆکراینا لە ڕۆژهەڵاتی دۆنباس تەنها هێمایی نین. قووڵایی بەرگری دابین دەکەن لە دژی هێرشی داهاتووی ڕووسیا بۆ سەر دەشتەکانی کراوەکەی پشتەوە. وەک نووسەرەکان دەنووسن: "قوربانیکردنی پاشماوەی دۆنباس بە بابەتی ئۆکراینا لاوازتر دەکات."

بۆچی مسۆگەرکردنی ڕۆژئاوا ئۆکراینا ڕازی ناکات

لە لایەکەی دیکەوە، ئۆکراینا هیچ هۆکارێکی نییە متمانە بە مسۆگەرکردنی ئاسایشی ڕۆژئاوا بکات. کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە زانستی سیاسی پێی دەڵێت کێشەی پابەندبوونی باوەڕپێکراو: ئەگەر نەتەوەکانی ڕۆژئاوا ئێستا ڕازی نین شەڕ بکەن لە پاڵ ڕووسیا، کاتێک ئۆکراینا هاوپەیمانێکی چالاکی مەیدانی جەنگە و ملیاردان هاوکاری وەردەگرێت، بۆچی لە کێشمەکێشەیەکی داهاتوودا دەستوەردان بکەن پاش ئەوەی ڕێکەوتنی ئاشتی پەلەی کارەکە کەمکردەوە؟

سەرۆک Zelensky خۆی لە ئازاری ٢٠٢٦ ئەم دینامیکەی دانپێنا و گوتی ئەمریکییەکان "ئامادەن مسۆگەرکردنەکان لە ئاستی بەرزدا کۆتایی پێبهێنن کاتێک ئۆکراینا ئامادە بێت لە دۆنباس بکشێتەوە." بەڵام لوتکەیەکی ٣٥ وڵاتی لە پاریس لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، کە بەریتانیا و فەرەنسا بەڵێنیان دا هێز بنێرن بۆ ئۆکراینای دوای ئاگربەست، هێشتا پابەندبوونی بەندکراو بەرهەم نەهێناوە.

شیکاری CSIS لە پلانی ئاشتی ٢٠ خاڵی گۆڕان دۆنباس و ناوکەی ئەتۆمیی Zaporizhzhia وەک دوو خاڵی بنەڕەتیی نەلێکھاتوو دیاری کرد کە مانگان بەرگری کردن لە دانوستان.

جێگرەوەیەکی گشتگیر

Charap و Kavanagh پێشنیار دەکەن شێوازی خاک بە مسۆگەرکردن بگۆڕدرێت بە چوارچێوەیەکی گشتگیر. ئۆکراینا بەفەرمی بەڵێنی بێلایەنی هەمیشەیی دەدات، ئەندامی هیچ هاوپەیمانیەکی سەربازی نابێت، لە هەمان کاتدا هێزی بەسی بەرگری دەپارێزێت بەڵام توانای هێرشی سنووردار دەکات. ڕووسیا سنوورداری لەسەر جێگیرکردنی هێز و مووشەک و چەکی قورسی نزیک لە خاکی ئۆکراینا قبووڵ دەکات. ڕۆژئاوا دەتوانێت بەڵێنێکی یاسایی بەندکراو بداتە ڕووسیا، لەوانەیە لە ڕێگەی بڕیاری ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیەکگرتووەکان، کە ڤیتۆ بکات لە فراوانبوونەوەی ناتۆ بەرەو ڕۆژهەڵات، بە مەرجێک ڕووسیا دووبارە هێرش نەکاتەوە.

بۆ ئۆکراینا، ڕۆژئاوا پابەندبوونەکانی دابین دەکات بۆ سیستەمی بەرگری ئاسمانی، تۆپخانە و تەقەمەنی لەسەر کاتبەندی دیاریکراو، لەگەڵ کۆگاکردنی پێشوەختە کە بکرێت بە خێرایی بخرێتەکار ئەگەر هێرشێکی نوێ ڕوویدا. مۆدێلەکە لەسەر جوگرافیای ئۆکراینا و داهێنانە نوێیەکان لە شەڕی درۆن، بارەگاسازی و بەرگری بڵاوکراوەیەکدا دروست بووە.

نووسەرەکان دانیاندەنێن کە پێشنیارەکەیان "زۆر سەخت و کاتخەر" دەبێت بۆ دانوستان. بەڵام لەو کاتەدا ئاگربەستی جەژنی پاشایی لە ١١-١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ ماوەیەکی کورت شەڕی ڕاگرت و چاوەڕوان دەکرا هەردوو لایەن لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا کارەکان بەردەوام بکەن، جێگرەوەکە جەنگێکە کە هیچ لایەنێک ناتوانێت ببردێت و هیچ لایەنێک کۆتاییی پێناهێنێت. Zelensky نیسان تا حوزەیرانی وەک "مانگە سەرەکییەکان" دیاری کردووە پێش ئەوەی سەرنجی ئەمریکا بگەڕێتەوە بۆ هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاست، و ئەمە پەلە دروستدەکات بۆ دۆزینەوەی فۆرمولێک کە لەوانەیە ڕاستی بکاتەوە.