جەنگی ئێران چی فێری چین دەکات دەربارەی داگیرکردنی تایوان، و چی فێری ناکات
کارایی سەربازیی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شیکارەکانی سەرسام کرد و دەبێت پەکین وریا بکاتەوە. بەڵام کێشمەکێشەکە لاوازییەکانیشی ئاشکرا کرد کە چین پێشوەختە خەریکی لێکۆڵینەوەیانە.
شەش هەفتە لە جەنگی ئێرانی ٢٠٢٦، مشتومڕێک لەنێوان ستراتیژیستە سەربازییەکاندا هەڵسووڕاوە دەربارەی ئەوەی کێشمەکێشەکە چی ئاشکرا دەکات دەربارەی ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ئەمریکا و چین لەسەر تایوان. Carter Malkasian لە کۆلێژی جەنگی نەتەوەیی لە Foreign Affairs دا دەنووسێت کە سەرکەوتنە تاکتیکییەکانی ئەمریکا لە ئێران "بەشێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو کاریگەر بوون" و دەبێت پەکین گریمانەکانی دەربارەی هێرش بۆ تایوان دووبارە هەڵبسەنگێنێتەوە. بەڵام وێنەکە زۆر ئاڵۆزترە و چین هەموو وردەکارییەک بەچاودەداتەوە.
پێش جەنگەکە، ئێران زیاتر لە ٢,٥٠٠ مووشەکی باڵستی و هەزاران درۆنی هێرشیی هەبوو. فەرماندەی پێشووی CENTCOM جنراڵ Frank McKenzie ئاگاداری کردبوو کە ئەمانە "بەرگری ئاسمانی و مووشەکی تێکدەشکێنن" و "هەزاران گیانلەدەستدان" لێدەکەوێتەوە. لە ڕاستیدا، هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشەکانی ئێرانیان بە کاراییەکی سەرسوڕهێنەر ڕەت کردەوە. هەتا ١٠ی ئازار، هێرشەکانی مووشەکی باڵستی ئێران ٩٠٪ لە ئاستی ڕۆژی یەکەم کەمبووبوو و هێرشە درۆنەکان ٨٣٪ کەمبووبوون. CSIS خەمڵاندنی کرد کە هێزەکانی ئەمریکا ٧٨٦ مووشەکی JASSM و ٣١٩ مووشەکی Tomahawk لە شەش ڕۆژی یەکەمدا تەقاندبوون، "چەند ساڵ بەرهەمهێنان لە هەردوو حاڵەتدا."
حیسابەکانی تایوان دەگۆڕێت
کاریگەرییەکانی تایوان ڕاستەوخۆن. هەتا پێش ئەم کێشمەکێشەیە، زۆرینەی شیکارەکانی بەرگری ئەمریکا گریمانەیان دەکرد کە چین دەتوانێت لە ڕێگەی هێرشی دوورەوە کارەکانی ئاسمانی و دەریایی ئەمریکا لە ڕۆژئاوای ئوقیانووسی ئارام زۆر لاواز بکات. Malkasian دەڵێت ئەم "گریمانە بنەڕەتییە دەبێت دووبارە هەڵبسەنگدرێتەوە." ئەمریکا نیشانی دا کە دەتوانێت "لەو قەبارەیەدا توندوتیژی بخاتەکار کە هەندێک شیکار وەستابوون لە خەیاڵکردنی، و ئێستا پەکین دەبێت لەسەر ئەو ئەگەرە پلان دابنێت."
کێشمەکێشەی ئێران چۆن پەیوەندی بە تایوانەوە هەیە؟
تایوان دیموکراسییەکی خۆبەڕێوەبەرە لەگەڵ ٢٣ ملیۆن دانیشتوان کە چین داوای مافی خاکەکەی دەکات. سەرۆک Xi Jinping ڕایگەیاندووە کە "یەکگرتنەوە" لەگەڵ تایوان ئامانجێکی ناوەکییە و فەرمانی بە سوپای ئازادیبەخشی گەلی داوە ئامادە بن بۆ هێرش لە ساڵی ٢٠٢٧. ئەمریکا پەیوەندییەکی بەرگری نافەرمیی لەگەڵ تایوان هەیە و ملیاردان چەکی پێفرۆشتووە، هەرچەندە پابەندبوونی بۆ پاراستنی سەربازیی دوورگەکە بەئەنقەست نادیار ماوەتەوە، سیاسەتێک کە بە نادیاریی ستراتیژی ناسراوە. هەر کێشمەکێشەیەک لەسەر تایوان بە گومانەوە بۆردومانی مووشەکی بەرفراوانی چینی لەسەر بنکەکانی ئەمریکا لە ژاپۆن، گوام، و لەوانەیە خاکی ئەمریکاش لەخۆدەگرێت، و ئەمە وانەکانی بەرگری ئاسمانی و مووشەکی لە ئێران ڕاستەوخۆ پەیوەندیدار دەکات.
هەروەها شکستی سیستەمە بەرگرییە چینییەکان گرنگ بوو. سیستەمی مووشەکی HQ-9B و ڕادیاری JY-27A، هەردووکیان هەناردەی چینن، "بەتەواوی لە بەرامبەر هێرشەکانی ئەمریکادا شکستیان هێنا" لە ئێران و لە ڤێنزوێلا، کە هەمان شێوازی ڕوویدا. وەک Newsweek ڕاپۆرتی کرد، سەرچاوەیەکی سەربازی ئەمریکی کە بەشداری عەمەلیاتی ڤێنزوێلا بوو ئاگاداری کرد: "وریابن لە پشتبەستن بە چین و ڕووسیا و ئێران بۆ ئاسایش." ئەمە باوەڕپێکراوی هەناردەی چەکی چین لەرزاندووە و پرسیاری نائاسوودەکەر دروست دەکات کە ئایا سیستەمەکانی PLA باشتر کاردەکەن.
جەنگی ئێران چی ئاشکرا کرد دەربارەی لاوازییەکانی ئەمریکا
بەڵام جەنگەکە لاوازی بنەڕەتیی ئەمریکاشی ئاشکرا کرد. سەرەڕای وێرانکردنی سوپای بابڕی ئێران، هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل نەیانتوانی لە داخستنی تەنگەی هورموز ڕێگری بکەن. مووشەکە دژەکەشتییەکان، درۆنەکان و مینەکانی دەریایی ئێران بەسی کاریگەر بوون بۆ داخستنی گرنگترین خاڵی دەریایی جیهان. ئەمە وانەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ تایوانە، کە توانای دژەکەشتی لە ناوەندی هەردوو پلانی هێرشی چین و ستراتیژی بەرگری تایواندایە.
South China Morning Post لە Jacob Stokes ی CNAS وەرگرت: "سوپای ئەمریکا ڕاستی ڕاستی لە ڕووی عەمەلیاتییەوە بەهێزە، بەتایبەتی لە عەمەلیاتی هاوبەشدا... بەڵام چەند بەردەوام دەبێت؟" جەنگەکە کۆگای مووشەکی Tomahawk و JASSM ی ئەمریکای بەتاڵکرد کە ساڵان بەرهەمهێنانیان پێدەچوو. پارچەکانی سیستەمی بەرگریی مووشەکیی THAAD لە کۆریای باشوور گوازرایەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. زیاتر لە ٢,٢٠٠ لەشکری مارین و دەریانەوان لە ژاپۆن ڕەوانەکران.
چین لایەنێکی سیاسیشی بینیوە. Trump بۆردومانی لەسەر ئێران دەستپێکرد بێ ئەوەی ڕاوێژ لەگەڵ هاوپەیمانانی ناتۆ یان هاوبەشانی ئاسیایی بکات، و ئەمە نیگەرانی لە تۆکیۆ و سئوول و کانبێرا دروستکرد دەربارەی ئەوەی بڕیاردانی یەکلایەنە لە سیناریۆی تایوان چۆن دەبێت. وەک Asia Times تێبینی کرد، تایوان ئێستا جەنگی ئێران وەک "نیشانەیەکی ڕاستەوخۆی کاتی ڕاستەقینە" بەچاودەدات کە ئەمریکا لەژێر فشاری ستراتیژیدا چۆن کاردەکات.
وەڵامی چین: خێراترکردن نا پاشگەزبوونەوە
وەڵامی چین فرەلایەنە بووە. کۆنگرەی خەڵکی نەتەوەیی ئازاری ٢٠٢٦ ٧٪ زیادکردنی بودجەی بەرگریی ڕاگەیاند. CNN ڕاپۆرتی کرد کە چین بە نهێنی ژێرخانی چەکی ئەتۆمی فراوان دەکات لە ناوەندەکانی سیچوان، بە ڕوخاندنی زیاتر لە ٦٠٠ بینا بۆ کردنەوەی ڕێ بۆ بینای نوێ. دەریای سوپای PLA بابەتێکی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بڵاوکردەوە دەربارەی ئەوەی هێرشی سەرکوتاندن، لەو جۆرەی کە خامنەیی کوشت، چۆن دەتوانێت بەرامبەر ستراتیژی بەرگری "هژدارەیی" تایوان بکرێت.
لە ١٠ی نیسان، Xi Jinping لەگەڵ سەرۆکی حیزبی ئۆپۆزسیۆنی KMT ی Cheng Li-wun کۆبووەوە لە پەکین، یەکەم کۆبوونەوەی ئەوتۆ لە دەیەیەکدا، و ئاگاداری کرد کە چین "بە هیچ شێوەیەک سەربەخۆیی تایوان ڕێگا نادات." ئەمە پێشنیار دەکات کە پەکین لەوانەیە هەوڵەکانی جەنگی سیاسی و خۆشاردانەوە خێراتر بکات لەگەڵ ئامادەکاری سەربازی.
Malkasian دەڵێت Xi لەوانەیە "بڕیار بدات هێرش دواخات هەتاکو سوپایەکەی بتوانێت مووشەکی باڵستی، مووشەکی هایپەرسۆنیک و درۆنی بەس دروست بکات بۆ تێکشکاندنی بەرگرییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی کە باشتر لە چاوەڕوان دەرچوون." بەڵام جەنگی ئێران ئەمەشی نیشان داوە بە Xi کە دواخستنیش مەترسیی خۆی هەیە: ئەمریکا لەوانەیە زووتر و توندتر لە چاوەڕوان هێرش بکات و ئەمە پەنجەرەی دەرفەتی چین تەسک دەکاتەوە. وانەی جەنگی ئێران تەنها ئەوە نییە کە هێزی ئەمریکا بەهێزە. ئەوەیە کە حیسابکاری کێشمەکێشە زۆر چاوەڕوان نەکراوترە لەوەی هەر لایەنێک پێشبینی بکات.