نیاندرتاڵەکان ٢٠٠,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش ئامرازی ورد لە ئێسکی کەرگەدەن دروست

شیکارییەکی نوێی ٦,٤٩٦ پاشماوەی ئاژەڵی لە پەناگای بەردی Abri Suard لە ڕۆژئاوای فەرەنسا ٦٢ ئامرازی بەردکاری ئێسکی و ٣ چەکوشی نەرم دیاریکردووە کە بۆ نزیکەی ١٦٠,٠٠٠ تا ٢٠٠,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش دەگەڕێنەوە. لەنێوانیان: ئامرازی دروستکراو لە ئێسکی کەرگەدەن و لەوانەیە کۆنترین ئامرازی بەردکاری ناسراو لە ددانی ئەسپ. دۆزینەوەکان نیشان دەدەن نیاندرتاڵەکان زانیاریی ماتریالی پێشکەوتوو و قووڵایی پلاندارییان ھەبووە زۆر زووتر لەوەی پێشتر بزانرابایە.

ئامرازەکان بۆ چی بەکاردەھاتن

٦٢ ئامرازی بەردکاری ئێسکی مەبەستی تایبەتیان ھەبوو: نوێکردنەوە و تیژکردنی قەراغی ئامرازی بەردین. دوای شکاندنی پارچەیەکی بەردی قەیتاخ، ئامرازی بەردکاری ئێسکی ڕێگای دەدا چاککردنی ورد لە قەراغەکەدا بکرێت بە کۆنترۆڵێکی زۆر زیاتر لە تەکنیکی بەرد لەسەر بەرد.

٣ چەکوشی نەرم لە ئێسک دروستکرابوون و بۆ لێدان بە ناوکەی بەردی قەیتاخ بەکاردەھاتن. ئێسک ھێز بە ھێواشتر لە بەرد دەگوازێتەوە و ئەمە ڕێگا دەدات بە ئامرازسازەکە پارچەی تەنکتر و چاوەڕوانکراوتر لەھەمبشکێنێت. ئەمە پێویستی بە تێگەیشتن لە تایبەتمەندیی ئەلاستیکی ئێسک لە بەرامبەر بەرددا ھەبوو، زانستی ماتریالی بنەڕەتیانە جیاواز.

سەربڕین و ئامرازسازی یەک پرۆسە بوون

کۆمەڵەی Abri Suard ئاشکرا دەکات ئاژەڵەکان سەرەتا ڕاویان دەکرد و گۆشتیان دەبڕی بۆ خواردن، مەخی لە ئێسکی درێژ دەردەکرد و پاشان ئێسکەکان دووبارە وەک ئامراز بەکاردەھاتن. ئەمە تاڵان نەبوو. زنجیرەیەکی پلانکراو و چەند قۆناغی بوو کە پێویستی بەوە ھەبوو کە زانستی بیرکردنەوە ناوی دەبات قووڵایی پلاندارییەوە: توانای سەیرکردنی ئێسکێک لە ماوەی سەربڕین و ناسینەوەی سوودی داھاتوویی.

بەڵگەی بەرزبووەوەی ژیریی نیاندرتاڵ

ئەم دۆزینەوەیە دەچێتە ناو کۆمەڵەیەکی خێرا فراوانبووی بەڵگە کە وێنەی نیاندرتاڵ وەک لاوازتر لە ڕووی بیرکردنەوەوە تێکدەشکێنێت:

وێنەی ئەشکەوت لە La Pasiega، Maltravieso و Ardales لە ئیسپانیا کە بۆ زیاتر لە ٦٤,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش دەگەڕێنەوە
مرجانی قولچکراوی دەریایی لە Cueva de los Aviones کە بۆ ١١٥,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش دەگەڕێنەوە
ڕێکخستنی بازنەیی لە ستەلاگمایت لە قووڵایی ئەشکەوتی Bruniquel لە فەرەنسا، ١٧٦,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش
گوریسی سێ ڕیسمەیی لە تەویی ناوەکیی دار سەروو لە Abri du Maras

وەک لێکۆڵەر João Zilhão گوتی: "نیاندرتاڵەکان و مرۆڤی نوێ بیرکردنەوەی ھێمایییان ھاوبەش بوو و دەبێت لە ڕووی بیرکردنەوەوە جیانەکرێنەوە."