واشنتن و ئورشەلیم هەمان شەڕ لە ئێران دەکەن، بەڵام بۆ هۆکاری تەواو جیاواز
ئەمریکا ڕێکەوتن دەوێت. ئیسرائیل ڕووخانی ڕژێم دەوێت. ستراتیژییە ناکۆکەکانیان یەکتر لاواز دەکەن و کۆماری ئیسلامیی ئێرانی بریندار بەڵام لەسەر پێیان جێدەهێڵن.
ئاگربەستی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ نێوان ئەمریکا و ئێران شەش هەفتە ناکۆکیی کاولکەر ڕاگرت. بەڵام هیچ شتی بۆ چارەسەرکردنی ئەوەی نەکرد کە Hussein Banai لە Foreign Affairs ناوی دەنێت "نائاهەنگیی ستراتیژی لە دڵی کارەزاری ئەمریکا و ئیسرائیل." واشنتن و ئورشەلیم لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ پێکەوە شەڕیان دەستپێکرد. لەوەتەوە ئامانجی بنچینەیی ناگونجاویان بەدوادا دەگەڕان.
ئەمریکا لەژێر سەرۆک Trump بە ئەوە باوەڕی هەبوو "نیشاندانی تەواو دابینی هێزی سەربازی دەتوانێت سەرکردایەتیی ڕژێم ناچار بکات ڕێکەوتن بکات": ڕێکەوتنی ئەتۆمی کە بە هەمیشەیی بەرنامەی پارێزراوی ئێران کۆتایی پێبهێنێت. ئیسرائیل لەژێر سەرۆک وەزیران نەتانیاهو ئامانجێکی زۆر فراوانتری بەدوادا دەگەڕا: لەناوبردنی سیستماتیکی سەرکردایەتیی ئێران و لە کۆتاییدا هەڵوەشاندنەوەی کۆماری ئیسلامی خۆشی.
چۆن ئیسرائیل هاوپەیمانانی دانوستانی ئەمریکایی لەناوبرد
جیاوازییەکە بە شێوەیەکی کاولکەر لەسەر زەوی ئاشکرا بوو. ئیسرائیل ئایەتوڵا خامنەیی لە یەکەم ڕۆژی شەڕدا تیرۆر کرد. لە ١٧ی ئازار، هێزەکانی ئیسرائیل عەلی لاریجانیی کوشت، بەرپرسی ئاسایشی ئێران و کەسایەتییەک کە بەفراوانی وەک دانوستانکارێکی خولقەکراو بۆ دانوستان بینرایەوە. سەرۆکی دژە تیرۆری ئەمریکا Joseph Kent بە نارەزایی دەستی لەکار کێشا و گوتی Trump شەڕەکەی "لەبەر فشاری ئیسرائیل و لۆبی بەهێزی ئەمریکیی" دەستپێکردووە.
ستروکتوری دامەزراوەییی کۆماری ئیسلامی چییە؟
سیستەمی دەستوورییی ئێرانی دوای ١٩٧٩ بە ئاگاهانە بۆ مانەوە لە دژی لەدەستدانی هەر سەرکردەیەک دیزاین کرا. دەسەڵات لەسەر چەندین دامەزراوەی سەر یەکتر دابەش کراوە: ڕابەری گەورە، سپاهی پاسداران، بەسیج، دەستگای دادوەریی سەربەخۆ، مەجلیسی خوبرەگان، شورای نگەهبان، و مەجمەعی تەشخیسی مەسلەحەت. وەک Banai دەنووسێت، ئەم ئەرشیتیکتورە مسۆگەری دەکات "لەناوبردنی هەر خاڵێکی تاکە ناتوانێت هەموو سیستەمەکە ڕووخێنێت." سیستەمەکە تاقیکردنەوەی کۆتایییەکەی تێپەڕاند کاتی لە تیرۆرکردنی خامنەیی ماوەوە و بە خێرایی کوڕەکەی، موجتەبا خامنەیی، وەک جانشین دامەزراند.
شیکاری Carnegie Endowment لەلایەن Eric Lob بەڵگەنامەی کرد چۆن جیاوازییەکە بەسەر ئامانجە وزەییەکاندا درایەوە. لە ١٨ی ئازار، ئەمریکا مۆڵەتی دا بە ئیسرائیل هێرش بکاتە سەر کێڵگەی گازی South Pars ی ئێران، هەنگاوێک کە نرخی نەوتی جیهانی بەرزکردەوە و ڕاستەوخۆ ئەولەوییەتی خودی Trump ی کەمکردنەوەی نرخی وزە لاواز کرد. نەتانیاهو دواتر بانگەشەی کرد ئیسرائیل بە سەربەخۆ کارکردبوو.
شەڕ لە بەرامبەر هیوای گۆڕینی ڕژێم پاشگەز ئەنجام دا
توندترین بیرۆکەی Banai ئەوەیە ناکۆکییەکە پێچەوانەی ئەوەی هەردوو هاوبەشی دەیانویست بەرهەمهێنا. لەجیاتی هاندانی هاوڵاتیانی ئێرانی دژی حکومەتیان، هێرشەکان لەسەر ژێرخان و هاوڵاتیان و زانکۆ و نیشتەجێبوون و کارگە "ڕەخنەگرانی ڕژێم لەناو ئێراندا کەمتر ئامادەیان کرد، نەک زیاتر، بۆ چالاکی بۆ ڕووخاندنی سیستەمەکە."
ڕیوایەتی دامەزرێنەری ڕژێمەکە، ئەوەی هێزە بیانییەکان دەیانەوێت کۆماری ئیسلامی لەناوببەن، "بە شێوەیەک هاندەر بوو کە نە واشنتن و نە ئیسرائیل وا دەرکەوت بە تەواوی پێشبینییان کردبوو." ئەنجامەکە ئەوەیە کە ٤٧ ساڵ سیاسەتی ئەمریکا دژی ئێران بۆ ڕێگریکردن لێی دیزاین کرابوو: "ڕژێمێک کە تاقیکردنەوەی کۆتایییەکەی تێپەڕاندووە و هەموو هۆکارەکەی هەیە بۆ نوێکردنەوە و بەهێزکردنی تواناکانی بە ڕوونیی ئامانجێکی نوێ."
شیکاری CSIS لەلایەن Daniel Byman شەش مەترسی دیاریکرد کە لەم دینامیکەوە دەردەچن، لەنێویاندا ئەگەری "شەڕەکان لەدوای شەڕ": پێکدادانی دووبارەبوو لەجیاتی چارەسەری پاک. زیاتر لە ٢٥٠ بەرپرسی بەرزی ئێرانی کوژراون، تۆڵێکی بێ وێنە کە تەقریبەن دڵنیا خولەکانی درێژی تۆڵەسەندنەوە گەرەنتی دەکات.
چی ڕوودەدات لەدواوە؟
دانوستان لە ئیسلامئاباد بەردەوامە، جێگری سەرۆک JD Vance سەرکردایەتیی شاندی ئەمریکا دەکات و وەزیری دەرەوەی ئێران Abbas Araghchi سەرکردایەتیی تیمی تاران دەکات. بارودۆخەکان هێشتا دوورن لە یەکتر. ئەمریکا سفر پارێزراوی ئۆرانیۆم و کۆتایی بە پشتگیریی نیابەتی دەوێت. ئێران قەرەبوو و هەڵگرتنی سزاکان و بەردەوامبوونی کۆنتڕۆڵی تەنگەی هورموز دەوێت.
گۆڕاوی ئیسرائیل هێشتا لە خاڵی ناسراوە. نەتانیاهو بە ئاشکرا گوتووە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، و لە ٨ی نیسان، هەمان ڕۆژی ئاگربەست، ئیسرائیل گەورەترین شەپۆلی هاوئاهەنگی هێرشەکانی لەسەر ئامانجەکانی حیزبوڵا ئەنجامدا و زیاتر لە ٢٥٠ کەسی لە یەک ڕۆژدا کوشت. وەک Banai کۆتایی دەهێنێت: "ئاگربەستەکە بمێنێتەوە یان نا، شقەیەکی بەرزبوو نێوان ئامانجەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا ئاشکرا بووە و کۆماری ئیسلامی دەتوانێت بانگەشەی پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی بکات کە دامەزرێنەرەکانی هەمیشە باسیان دەکرد: مانەوە، بە هەر مەرجێک بێت، هاوتایە لەگەڵ سەرکەوتن."