عێراق نیزار ئامێدی بە سەرۆکی نوێی وڵات هەڵدەبژێرێت لەدوای مانگان بەستەن
پەرلەمانی عێراق نیزار ئامێدی، کاندیدی یەکێتی لە دهۆک، وەک شەشەم سەرۆکی وڵات هەڵبژارد، بەڵام دانیشتنەکە لەلایەن پارتی و بلۆکی سەرەکیی شیعە بایکۆت کرا و پرسیار هەڵدەستێنێت لەسەر مەرجداری سەرۆکی نوێ.
دەنگدان
ڕۆژی شەممە ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، پەرلەمانی عێراق کۆبووەوە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆک. لە خولی یەکەمدا ١٦ کاندید پێشبڕکێیان کرد. ئامێدی ٢٠٨ دەنگی وەرگرت بەڵام نەیگەیشتە زۆرینەی دوو لە سێ (٢٢٠). لە خولی دووەمدا بە ٢٢٧ دەنگ بە زۆرینەی ئاسایی بردییەوە. ڕکابەرەکەی، مثنی ئەمین نادر، تەنها ١٥ دەنگی وەرگرت. لە ٣٢٩ ئەندامی پەرلەمان، تەنها ٢٢٣ ئامادە بوون. پارتی (٢٦ کورسی)، هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا (٢٩ کورسی)، و بزوتنەوەی حوکمی یاسا بایکۆتیان کرد.
نیزار ئامێدی کێیە؟
لە ساڵی ١٩٦٨ لە پارێزگای دهۆک لەدایکبووە و ئەندامی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە (یەکێتی). وەزیری ژینگە (٢٠٢٢-٢٠٢٤) بووە و سەرپەرشتیاری ئۆفیسی سەرۆکایەتی بووە لەژێر سێ سەرۆکی دوای یەکتر: فوئاد مەعسووم، بەرهەم ساڵح، و عەبدوللەتیف ڕەشید. ئۆفیسی یەکێتیی لە بەغدادی بەڕێوەدەبرد.
بۆچی سەرۆکایەتی بۆ کوردێکە؟
ئەمە یەکێکە لە نادروست تێگەیشتنەکانی سیاسەتی عێراق. زۆرینە وا دەزانن لە دەستووردا نووسراوە. نووسراو نییە. دەستووری عێراق بە ڕاستییان تایفەگەرایی قەدەغە دەکات.
سیستەمی موحاسەسە
لەدوای داگیرکردنی ئەمریکا لە ٢٠٠٣ کە سەدام حسێنی لەسەر دەسەڵات لابرد، کۆمەڵگەی فرەلایەنیی عێراق پێویستی بە ڕێکەوتنێکی دابەشکردنی دەسەڵات بوو. سیستەمی دەرکەوتوو، کە ناوی "ئەلموحاسەسەی تائیفییە" (دابەشکردنی تایفەیی)، پۆستە سەرەکییەکان بەپێی نەتەوە و ئایین دابەش دەکات:
- سەرۆکایەتی بۆ کورد
- سەرۆک وەزیرایەتی (هێزدارترین پۆست) بۆ عەرەبی شیعە
- سەرۆکایەتیی پەرلەمان بۆ عەرەبی سوننە
ئەم سیستەمە لە کۆنفرانسەکانی ئۆپۆزسیۆنی دەرەکی لە لەندەن پێش ٢٠٠٣ گەشەسەندرا و ڕەسمی کرا کاتی Paul Bremer ی فەرمانڕەوای هاوپەیمانی ئەنجومەنی حوکمڕانی ٢٥ ئەندامی لەسەر بنەمای تایفەیی و نەتەوەیی دروستکرد. لەوەتەوە سیاسەتی عێراق بەڕێوەدەبات، نەک وەک یاسا، بەڵکو وەک ڕێکەوتنی سیاسیی نەنووسراو کە هەموو بلۆکە سەرەکییەکان پابەندی بوون.
بۆچی هەمیشە یەکێتی؟
هەموو سەرۆکی عێراق لە ٢٠٠٥ەوە سەر بە یەکێتی بووە: جەلال تاڵەبانی (٢٠٠٥-٢٠١٤)، فوئاد مەعسووم (٢٠١٤-٢٠١٨)، بەرهەم ساڵح (٢٠١٨-٢٠٢٢)، عەبدوللەتیف ڕەشید (٢٠٢٢-٢٠٢٦)، و ئێستا نیزار ئامێدی. ئەمە لەبەر ڕێکەوتنێکی نا ئاشکرا بوو: پارتی سەرۆکایەتی و سەرۆک وەزیرایەتیی هەرێمی کوردستانی کۆنتڕۆڵ دەکرد، بۆیە سەرۆکایەتیی بەغداد کە زیاتر ڕەسمییە بە شێوەی قەرەبوو چوو بۆ یەکێتی. پارتی بیست ساڵ ئەمەی پەسەند کرد.
ئەم جارە چی گۆڕا؟
بۆ یەکەم جار، پارتی بە جدی هاوسەنگی یەکێتیی لەسەر سەرۆکایەتی هەڵوەشاندەوە. پارتی باسی کرد ئەم پۆستە هی "هەموو کوردانە، نەک یەک پارت" و وەزیری دەرەوە فوئاد حسێنی ناوزەد کرد. یەکێتی لەسەر مافی مێژووییەکەی پاڵنەوا. دانوستانەکانی شوباتی ٢٠٢٦ شکستیان هێنا. پارتی داوای کرد سەرۆکایەتی و سەرۆک وەزیرایەتی وەک پاکێجێک چارەسەر بکرێن، کاتی ڕەتکرایەوە دانیشتنی ١١ی نیسانی بایکۆت کرد.
لێدوانی پارتی: "ئەنجامدانی دانیشتنی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بەبێ گەڕانەوە بۆ بنەماکانی لێکهاتنەوە و هاوبەشیی بێ ڕێزییەکی ئاشکرایە لە هاوبەشیی نیشتمانی و پێشێلکارییەکی جدییە لە تێگەیشتنە دەستوورییەکان."
چی ڕوودەدات لەدواوە؟
ئامێدی ١٥ ڕۆژی هەیە کاندیدی سەرۆک وەزیرانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی ئەرک پێبسپێرێت. ئەگەر ئەو کاندیدە نووری ئەلماڵیکی بێت، کە ئەمریکا بە توندی ڕەتی دەکاتەوە، عێراق بەرەوڕووی قەیرانێکی تری درێژ دەبێتەوە.