چین تووشی یاری دووانە: ناوگیری ئاشتی و لە ھەمان کاتدا چەکپێدان بە ئێران
چین ئامادەکاری دەکات مووشەکی دژەئاسمانی شانەبەشانە بنێرێتە ئێران لە ماوەی ھەفتەکاندا، لە ھەمان کاتدا پەکین داوای شوکری ناوگیری بۆ ئاگربەستە شکێنراوەکە دەکات. ئەمە بەپێی ڕاپۆرتی تایبەتی CNN بە بەڵگەی سێ سەرچاوەی ئاگاداریی ئەمریکاییە. ئاشکراکردنەکە دژبەرامبەرییەکی بنەڕەتی لە نزیکبوونەوەی چین بۆ کێشمەکێشەکە ئاشکرا دەکات: بەئاشکرایی خۆی وەک ئاشتیخواز دادەنێت لە ھەمان کاتدا بە نهێنی یەک لایەن چەکدار دەکاتەوە.
ئەو سیستەمانەی بابەتن MANPADsن، سیستەمی بەرگری ئاسمانی دەستیی سووکن کە یەک کەس دەتوانێت بیانبات و فڕۆکەی نزمفڕ لێبدات. ئەم چەکانە "ھەڕەشەی ناھاوسەنگیان بۆ فڕۆکەی سەربازیی نزمفڕی ئەمریکا ھەبوو بە درێژایی جەنگی پێنج ھەفتەیی" بەپێی CNN، و ئەگەر ئاگربەستەکە تێکبشکێت دەتوانن دووبارە ھەمان کارە بکەن. دوو سەرچاوەی ئاگاداری ئاماژەیان کرد کە پەکین کاردەکات لە ڕێگەی وڵاتی سێیەمەوە بارەکان بنێرێت بۆ شاردنەوەی سەرچاوەکەیان.
سەرۆک Trump بە شێوەی ئاسایی خۆی وەڵامی دایەوە: "خۆ، ئەگەر چین ئەوە بکات، چین کێشەی گەورەی ھەدەبێت، باشە؟" پێشتر لە ٨ی نیسان ھەڕەشەی کردبوو ٥٠٪ باج بسەپێنێت لەسەر ھەر وڵاتێک چەکی سەربازی بداتە ئێران. بەڵام شیکارەکان تێبینییان کرد کە دادگای باڵا لە شوباتی ٢٠٢٦ دەسەڵاتی IEEPA ی Trump بۆ باج ھەڵوەشاندەوە و ئەمە لەوانەیە ھەڕەشەکە جێبەجێنەکرێت.
MANPADs چین و بۆچی مەیدانی جەنگ دەگۆڕن
MANPADs لە ترسناکترین چەکەکانی جەنگی ناھاوسەنگن. قورسایییان نزیکەی ١٦ تا ١٨ کیلۆگرامە، یەک شەڕکەر دەتوانیان بیگوازێتەوە، بە ئاسانی بشاردرێنەوە و بەبێ ڕاھێنانی پێچەڵتوو تەقە بکرێن. چین سیستەمی FN-6 و FN-16 ی نوێکراوەوە بەرھەم دەھێنێت کە ڕێنماییی گەرمایی پەتاسوورەیی بەکاردەھێنن بۆ بەندکردن لەسەر بزوێنەری فڕۆکە لە بەردا تا ٦,٠٠٠ مەتر و بەرزایی تا ٣,٥٠٠ تا ٤,٠٠٠ مەتر. یەک مووشەک نزیکەی ٧٠٪ ڕێژەی لێدانی ھەیە بۆ ئامانجی ناملوێنەوە.
ئەم چەکانە پێشتر کوشندەییان سەلماندووە. لە میانمار، FN-6 بۆ خستنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر و فڕۆکەی ھێرشی سووک بەکارھات. لە جەنگی ناوخۆیی سووریا، MANPADs ی چینی لانیکەم دوو ھەلیکۆپتەری ڕووسی خستەخوارەوە. ئەمریکا دەیان ساڵە کاردەکات بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی MANPAD چونکە ھەڕەشە لە ھەردوو فڕۆکەی سەربازی و شارستانی دەکەن.
Trump لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا لە ٧ی نیسان ئاماژەی کرد کە فڕۆکەی F-15 ی خراپکراو لەسەر ئێران بە "مووشەکی شانەبەشانەی دەستی، مووشەکی گەرمایی" لێدراوە، ھەرچەندە پشتڕاست نەکراوەتەوە ئایا چەکەکە چینی بووە. ئێران داوای کرد سیستەمی بەرگری ئاسمانی "نوێ"ی بەکارھێناوە بەبێ وردەکاری.
ڕۆڵی دووانەی دژبەرامبەری پەکین
ھەڵوێستی چین ئەوەیە کە لە یەک کاتدا ھەم ناوگیر و ھەم دابینکەری چەک بێت. وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین Mao Ning گوتی وەزیری دەرەوە Wang Yi ٢٦ پەیوەندی تەلەفۆنیی لەگەڵ نوێنەرانی وڵاتان لەوانە ڕووسیا، سعوودیا، ئەڵمانیا و ئێران کردووە لە دەستپێکی جەنگەوە. چین و پاکستان بە یەکەوە پلانی ئاشتی پێنج خاڵیان بڵاوکردەوە لە کۆتایی ئازار. پەکین و مۆسکۆ بەیەکەوە ڤیتۆیان لە بڕیارنامەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیەکگرتووەکان کرد کە دەسەڵاتی ھێزی سەربازی بداتێ بۆ کردنەوەی تەنگەی ھورموز.
لەھەمان کاتدا، کۆمپانیاکانی چین تەکنەلۆژیای دوو بەکارھێنانی حەشارگرتنکراو دەفرۆشنە ئێران، ئامێری دروستکردنی چەک و سیستەمی ڕێنمایی. Reuters ڕاپۆرتی کرد تاران بیری لە کڕینی مووشەکی دژەکەشتیی سوپەرسۆنیک لە چین دەکاتەوە و SMIC، گەورەترین دروستکەری نیمچەگوازاری چین، ئامێری دروستکردنی چیپی بۆ سوپای ئێران ناردووە. گواستنەوەی ڕاستەوخۆی سیستەمی چەکی لە لایەن حکوومەتەوە بەپێی CNN "ئاستێکی نوێی ھاوکاری" دەبێت.
باڵیۆزخانەی چین لە واشنتن ڕەتکردنەوەی بەرچاوی بڵاوکردەوە: "چین ھەرگیز چەکی بە ھیچ لایەنی کێشمەکێشەکەوە نەداوە؛ ئەو زانیارییانە ڕاست نین." داوایان لە ئەمریکا کرد "لە تۆمەتی بێبنەما دوور بکەوێتەوە."
حیسابکاری ستراتیژی ڕوونە. چین سێیەکی نەوتەکەی لە ڕێگەی تەنگەی ھورموزەوە وەردەگرێت و زۆر پشتبەستووە بە نەوتی خاوی ئێران. ئێران ڕێگای ئاسایی بە تەنگەکەدا بۆ کەشتییەکانی چین دابین دەکات، یەکێک لە کەم نەتەوانەی مۆڵەتیان بۆ دەرکراوە. پەکین پارێزراوی ئێران وەک "ھاوڕێی بەردەوام" بنەڕەتی دەزانێت، لە ھەمان کاتدا دەزانێت پشتیوانی سەربازیی ئاشکرا لە دژی ئەمریکا "بردنەوەی ئەگەری نییە." گواستنەوەی MANPAD لەسەر ئەو ھێڵە ڕێ دەکات: چەکەکان بەرگرییەکین لە سروشتیاندا، بەسی سووکن بۆ شاردنەوە و بەسی نکۆڵپێکراون بۆ پاراستنی باوەڕپێکراوی ناوگیری پەکین.